پاتْريارْك : رئيس رؤساى اسقف‌ها « 1 » ( نظير قاضى القضاة ) . پِطْرُس : يكى از حواريون است كه در زبان سريانى « كيفاس » خوانده مىشود . نام او در آغاز شمعون بود و پس از آنكه به همراه برادرش « اندرياس » و دو رفيق ديگرشان « يعقوب » و « يوحنّا » مشغول ماهىگيرى بود با عيسى عليه السلام ملاقات نمود ، آن حضرت او را به تبعيّت از خود دعوت كرد و وى را « كيفاس » ناميد و به او « آدم‌گيرى » ( صيد انسان‌ها براى تربيت به جاى صيد ماهى ) آموخت به گونه‌اى كه يكى از رسولان دوازده‌گانه به حساب آمد . او در سال 64 يا 66 يا 68 ميلادى ، به صليب كشيده شد و به شهادت رسيد . « 2 » پُولس : يكى ديگر از حواريّون است كه در زبان عبرانى به او شاؤل مىگفتند . چون سى سال از سنّش گذشت در ميان قوم يهود ، مورد توجّه و شخصى نافذ الامر گشته ، در شريعت و علوم دينيّه مهارت تامّ يافت و بر حسب قواعد فريسيّان ( طايفه‌اى از يهود كه عزلت گزين بودند و صاحبان يكى از دو مكتب فقهى معروف يهودى و در مقابل مكتب صدوقيان به حساب مىآيند « 3 » ) تن به رياضات شاقّه سپرد و عالمى مرتاض و حافظ قوى و متعصّب در دين يهود و دشمن تلخ دين مسيح گرديد . در اين حال بود كه مسيح عليه السلام در راه دمشق بر او ظاهر گشته و از طريق اعجاز هدايت يافت و تابع دين مسيح شد و دل و جان و انديشه و قوّت و قدرت خود را تماماً به مسيح سپرد و تمام تلاش خويش را در خدمت انتشار انجيل مسيح صرف كرد و با رسوم و قواعد عبادت و دين يهود ضديّت نشان داد ، لذا توسّط روميان در قيصريّه محبوس گرديد . آنچه گذشت تعريفى است كه در « قاموس كتاب مقدّس » آمده است ولى بر اساس آنچه در متن اين نوشتار آمده ، او پس از صعود حضرت مسيح به آيين مسيحيّت وارد شد و شريعت تورات را نسخ كرد و عمل به آن را مانع كمال دانست و بنيانگذار مسيحيّت موجود شد ، يعنى مسيحيّت كه از دل يهوديت برآمده بود با دو دستاورد پولس ، به شكل دينى كاملًا جدا از يهوديت درآمد : نخست الهيات مسيحى است كه به تدريج عيساى مسيح عليه السلام را به يكى از اشخاص تثليث تبديل كرد و ديگر حذف « شريعت » ( به تعبير پولس : حذف « يوغ شريعت » ) از تعاليم مسيحى . ترِنت : شوراى جهانى كليساى كاتوليك كه در قرن شانزدهم براى مقابلهء با « پروتستانها » بوجود آمد . سوفرگان : اسقفى كه تحت ولايت اسقفان اعظم يا پاتريارك‌ها قرار دارد . سيكستوس : نام پنج تن از پاپها كه مشهورترين آنها سيكستوس 4 ( 1471 - 1484 م ) است و سيكستوس 5 ( 1585 - 1590 م ) كليساى بزرگ

--> ( 1 ) . المنجد ، مادّهء « بطر » . ( 2 ) . قاموس كتاب مقدّس ، ص 223 - 220 . ( 3 ) . ر . ك : به واژهء « فريسيان » در فصل « منابع شريعت يهود » .